• Leestijd:5 minuten gelezen

In het Leerhuis van de Bijbelse Spiritualiteit van het Open Contemplatief Huis, staan we dit jaar stil bij teksten van de oudtestamentische wijsheidsliteratuur, meer bepaald uit het boek Wijsheid van Jezus Sirach. In de afgelaste ‘samenkomst’ van vorige week stond in de Bijbellezing volgende raadgeving: “Zoek afleiding voor uw zorgen en troost uw hart en jaag de droefheid ver van uw weg. Want door droefheid zijn velen te gronde gegaan en zij dient tot niets.”  (Sirach 30, 23).  

Passendaele

Het Leerhuis zou plaatsvinden op 10 november, de vooravond van 11 november. Op die avond heb ik in het verleden al meerdere keren deelgenomen aan de Passchendaele Ceremony, die het einde van de Slag van Passendale, de Derde Slag van Ieper (juli-november 1917) herdenkt. Deze slag eindigde met de inname van de ruïnes van de kerk van Passendale door de Canadezen, die voor deze opdracht 15.000 man verloren. De ceremonie begint met een bezinnings- en gebedsmoment aan het Crest Farm Canadian Memorial, gevolgd door een fakkeltocht in de Canadalaan, het traject dat de soldaten volgden naar de kerkruïnes. Een stafofficier die het front daar achteraf bezocht mompelde in tranen ‘Goede God, hebben wij mannen hiernaartoe gestuurd om hierin te vechten?’ Het antwoord was: ‘Verderop is het erger…’.

LimoWreck, CC BY-SA 3.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, via Wikimedia Commons

Cenotaph Londen

Op aanraden van een vriend keek ik op zondagmorgen na mijn coronaprivé-liturgie naar de rechtstreekse uitzending op BBC1 van Remembrance Sunday (de zondag voor 11 november) aan de Cenotaph in Londen. Het doet een mens iets. Dit jaar ook geen duizenden aanwezigen, maar de hele ceremonie verliep alsof ze er wel waren. Dat is ook liturgie….

Andrew Shiva / Wikipedia / CC BY-SA 4.0

Kollwitz

Op het Duits soldatenkerkhof van Vladslo staat de bekende beeldengroep ‘Treurend ouderpaar’. De kunstenares Käthe Kollwitz (1867-1945) ontwierp deze beelden als gedenkmonument voor haar zoon Peter Kollwitz die op 18-jarige leeftijd sneuvelde op 23 oktober 1914. Ieder jaar pelgrimeer ik minstens één keer naar dat kerkhof waar 25.638 Duitse soldaten begraven liggen. Onder hen dus Peter Kollwitz, wiens broer Hans eveneens vocht in WOI. Hans en Peter waren de zonen van de zeer sociaal bewogen arts Karl Kollwitz. Käthe’s eigenlijke familienaam was Schmidt.

25.637 anderen

Ik wandel bij mijn bezoek aan het kerkhof telkens naar Karl en Käthe. Het beeld van Karl is zo opgesteld dat zijn blik pal gericht is op het graf van zijn zoon. Hij zit rechtop, hoekig, beklemd, hard en opstandig. Onaanraakbaar. Ik ga nooit staan tussen Karl en zijn zoon. Ik tracht altijd alleen te zijn op het kerkhof. Dan omarm ik ongegeneerd het beeld van Käthe. Ze laat dat toe. De vormen van haar beeld zijn rond en zacht. Ze voelt goed aan. Ze nodigt uit om te delen in haar verdriet en zij deelt daar in het verdriet van 25.637 andere moeders. Haar blik is niet op haar zoon gericht. Ze is ingekeerd. Ze is één met zovelen. Je kunt je verdriet aan haar toevertrouwen.  Als je bij Karl staat hou je je mond. Zwijg je. Als je bij Käthe staat, dan verstil je. Dat is wat anders dan je mond houden. Karl en Käthe: twee wijzen om met verlies en droefheid om te gaan. De wijze van Karl is begrijpelijk. Aanvaardbaar en te respecteren. Voor de wijze van Käthe heb ik niet onmiddellijk een woord klaar.

Hopeloos

Ik denk dat iedere mens op zijn of haar wijze omgaat met verdriet, gemis, droefenis. Hoe zouden we te oordelen hebben over de één of andere wijze en van een bepaalde wijze zeggen dat ze ‘ongepast’ is. Maar bij Paulus lees ik: Gij moogt niet bedroefd zijn zoals de andere mensen, die geen hoop hebben. (1 Tes 4, 13) Hopeloos bedroefd leven is blijkbaar een levenswijze die er uiteindelijk niet toe doet, geen innerlijke vrede verschaft, geen troost ook, en eveneens niet beantwoordt aan het leven waaraan de overledene deelachtig is. Dat was ook al de intuïtie van Jezus Sirach: Jaag de droefheid ver van uw weg. Want door droefheid zijn velen te gronde gegaan en zij dient tot niets. Het moet de hopeloze droefheid zijn die hij bedoelt.

Wijsheid

Tussen de regels door lees je bij Jezus Sirach dat het medicijn tegen hopeloze droefheid door de wijsheid wordt aangereikt. Die bedoelde wijsheid heeft niets te maken heeft met beredeneerde waarheden, maar met geloof en vertrouwen. Want droefheid ‘redeneer je niet weg’. Dat geloof en vertrouwen heeft dan ook weer niets van doen met geloof in de maakbaarheid van het geluk en met het vertrouwen in een God die ons geluksproject moet aanvaarden, goedkeuren en helpen realiseren. Ook niet met een geloof en een vertrouwen in een God die de kwetsbaarheid, broosheid en eindigheid van onszelf en van onze geliefden zou wegnemen. In het bedoelde geloof en vertrouwen, dat van wijsheid getuigt en door de wijsheid ondersteund wordt, steekt wel degelijk het aanvaarden van die kwetsbaarheid, die broosheid en die eindigheid, maar dan een aanvaarden dat ons boven een hopeloze droefheid uittilt en opnieuw leven doet. Voor wie door immense droefheid getroffen wordt is dit wellicht een levenslang leerproces.

Tester Brothers

Hoe bracht Eliza Tester uit New Victory (Tennessee, US) het daarvan af, de moeder van zeven zonen, waarvan er zes dienst namen in het Amerikaans leger tijdens WOII en er daarvan drie sneuvelden. Ze liggen alle drie naast elkaar begraven op het Amerikaans oorlogskerkhof in Henri Chapelle nabij Herve. Ook één van mijn bedevaartsoorden.

(pastoor Dirk)


Omslagfoto: Käthe Kollwitz, Public domain, via Wikimedia Commons