Lichtmis: Hoop, toewijding en zegen

Het feest van de Opdracht van de Heer (Maria Lichtmis) wordt gevierd op 2 februari. De liturgische voorschriften zijn duidelijk: ‘Dit feest wordt niet verplaatst naar een zondag.’ Toch doen vele pastorale eenheden dat omwille van traditie en pastorale redenen: het is dé gelegenheid om de ouders, die in het voorbije jaar hun kindje lieten dopen, nog eens voor een viering uit te nodigen om hun kind ‘op te dragen’ en te laten zegenen. In deze coronatijd willen we aan deze traditie niet voorbijgaan.

Keltisch-Romeins feest

Het feest van Maria Lichtmis is geworteld in een Keltische, een Romeinse, een Joodse en een kerkelijke-evangelische traditie. Dat het feest op 2 februari valt, hebben we danken aan onze Keltische voorouders, die tussen de winterzonnewende en de lente-equinox (*) het Imbolc-feest hielden. Omdat begin februari de dagen merkbaar lengen, werd die dag beschouwd als de eerste lentedag en vierde men de intrede van het (zonne)licht, bron van leven en vruchtbaarheid, in de wereld. Het beeld van de godin van het licht, Brigid, werd in feestelijke stoet en vergezeld van vuur (fakkels) rondgedragen en ‘bezocht’ even alle huizen in een verlichtende en zuiverende ritus. In Ierland viert men nog altijd Saint Brigids Day, feest van de heilige Brigitta, naar de godin genoemd. Het feest was ook een vruchtbaarheidsfeest: licht is bron van vruchtbaarheid en zuivert. ‘Zuiveren’ betekent hier ‘opnieuw klaarmaken’. De akkers werden weer klaargemaakt om vruchtbaar te zijn, om opnieuw planten en zaad te ontvangen. De Romeinen hadden een god van de zuivering: Februus. Het Latijnse werkwoord februare betekent ‘zuiveren’. De naam van de tweede maand van ons burgerlijk jaar vindt hier zijn oorsprong: februari.

Kaarsen en pannekoeken

De lichtstoet met kaarsen, die op Lichtmis in het kerkgebouw gehouden werd/wordt, heeft dus wel degelijk een Keltische origine. De Kerk heeft het Keltisch feest prachtig ‘gekerstend’, christelijk gemaakt. Beweerd wordt dat het eten van pannenkoeken op Lichtmis iets te maken heeft met het verwelkomen van de zon. De vorm van de pannenkoek (en ook de kleur als ze niet té hard gebakken is…) is inderdaad deze van de zonneschijf.

Joods-christelijk feest

Op het feest van de Opdracht van de Heer horen we in de evangelielezing hoe Jozef en Maria volgens de voorschriften van de Wet 40 dagen na de geboorte van Jezus hun kind aan God toewijden (Lucas 2, 22-40). Lichtmis valt 40 dagen na Kerstmis en viel wonderwel samen met het Imbolc-feest. Dat werd dus ‘a perfect match’. Jezus wordt door Simeon immers aangeduid als ‘het licht dat voor alle heidenen straalt’. Dat Jezus het bevrijdende en zuiverende licht van de wereld is, is één van de hoofdthema’s van het Johannesevangelie, dat op Kerstdag zelf aan bod komt. En dat wij in navolging van Jezus als gedoopten licht van de wereld zijn, is een evidentie die Jezus zijn leerlingen voor ogen houdt (Matteüs 5, 14). Die lichtsymboliek keert terug in de liturgie van de paasnacht, een doopliturgie. Na het doopsel komt de gedoopte in navolging van het Licht als ‘licht’ in de wereld. Lichtmis is al een beetje Pasen… Kaarsen steekt men op Lichtmis best aan de paaskaars aan. Er kan op Lichtmis ook geen zegening zijn zonder toewijding, ‘opdracht’, herinneringen aan waar het om draait als je christen bent: licht zijn. Voor onze tot het christendom bekeerde Keltische voorouders nam Christus de plaats van de zon in en Maria de plaats van de lichtgodin.

Corona-Lichtmis

In onze pastorale eenheid houden we de traditie van Lichtmis in ere op zaterdag 6 en zondag 7 februari, op de zondag in februari die het dichts bij 2 februari ligt. De ouders, die in het voorbije jaar hun kindje lieten dopen, worden speciaal uitgenodigd om de doopkerk van hun kind te bezoeken. Er wacht hen een kinderzegening, een lichtstoet met het gezin, een aandenken en een verrassing. Hetzelfde geldt voor de eerste communicanten en de vormelingen. Maar ook jullie allen en alle andere ouders en grootouders met kinderen en/of kleinkinderen, zijn op die dag welkom voor een moment van gebed en zegening en ontmoeting. Samen houden we natuurlijk alles ‘coronaproof’!

Kom je met kinderen voor kinderzegen verwittig dan vóór en ten laatste op 30 januari op info@pe-mariakerke.be met vermelding welke kerk je gaat bezoeken.

WELKOM:

zaterdag 6 februari van 16 tot 18 uur in:

Onze-Lieve-Vrouw Koningin

Onze-Lieve-Vrouw ter Duinen

zondag 7 februari van 10 tot 12 uur in:

Onze-Lieve-Vrouw ter Duinen

Sint-Franciscus

Sint-Rafaël

(*) Winterzonnewende: 21 december. De kortste dag van het jaar, de langste nacht. De aarde staat wel dicht bij de zon, maar hier en in het noordelijk halfrond begint de winter omdat het noordelijke uiteinde van de aardas het verst van de zon staat. In het zuidelijk halfrond begint dan de zomer! Daar heeft een liedje als ‘Hoe liet dit kindeke hier in de kou’ op Kerstmis weinig zin… Lente-equinox (‘gelijke nacht aan dag’): 21 maart. De zon staat loodrecht op de evenaar. Begin van de lente in het noordelijk halfrond, van de herfst in het zuidelijk.


Omslagfoto: Giovanni Bellini, Public domain, via Wikimedia Commons