Vrede in Gods Naam…

Vredeswens na het Onze Vader

In een Eucharistieviering of een gebedsdienst spreekt de voorganger na het bidden van het Onze vader de vredeswens uit: ”De Vrede van de Heer zij altijd met U”. Dan worden we uitgenodigd om elkaar een teken van vrede te geven, hetzij door een liefdevolle blik, een handdruk of een hartelijke omhelzing. Bij dit laatste voelen we ons wat onwennig want elkaar omhelzen is toch wel een intens gebaar. Dit doe je niet zomaar. En toch.
Op het einde van de oudste brief van Paulus geschreven aan de christenen van Thessaloniki lezen we : “Groet alle broeders met een heilige kus…” (1Thess.5 vers 26).
Een heilige kus is een omhelzing die waarachtige verbondenheid opwekt en helend werkt.

Paulus doet dit in de context van een eerdere oproep : “Bewaar de onderlinge vrede” (vers 12). Deze oproep was nodig want soms was er enige verdeeldheid binnen de gemeente. Paulus roept de eerste  christenen op om hen, die zich inzetten voor de gemeenschap, respectvol te waarderen (vers 12 en 13) en: “Streef steeds naar wat goed is voor elkaar en voor allen” (vers 15).

Zo merken we bij de eerste Christenen dat het streven naar vrede en harmonie een centraal gegeven is.

Afbeelding van Jindřich Škrla via Pixabay

Vredeswens bij Joden en Moslims.
De joden begroeten elkaar met ‘Sjalom aleechem’ en dit betekent ‘vrede zij met u’.
Moslims begroeten elkaar met ‘Salaam alaikoem’, wat  ook ‘vrede zij met u’ betekent.
Het Arabische werkwoord ISL islam heeft twee betekenissen. Overgave aan God is de eerste betekenis. De tweede betekenis komt van de stam SLM (Sien Lam Miem), wat vrede of vrede stichten betekent.
In alle religies gaat het bij vrede om een combinatie van geloven en doen.
Maar wat is vrede eigenlijk?

Wat is vrede?
Bij Paulus merken we al dat vrede te maken heeft met de zorg voor elkaar en leven in harmonie.
Sjalom is een Hebreeuwse woord dat naast vrede ook betekent: heelheid,  welvaart, welzijn en rust.
Het woord kan enerzijds vrede aanduiden tussen twee grootheden zoals vrede tussen God en de mens, tussen mens en mens, of tussen twee landen of stammen.
Negatief uitgedrukt is vrede afwezigheid van oorlog en conflict.
Anderzijds kan het ook de innerlijke vrede betekenen van een persoon, het zich goed voelen in zijn eigen vel, zich geborgen weten of gedragen in de palm van Gods hand.
Negatief uitgedrukt is innerlijke vrede afwezigheid van onrust, angst, wraakgevoelens, onvervulde verlangens, eenzaamheid.

In Gods naam
Wij weten niet wie God is. Niemand heeft God ooit gezien. En toch.
Wij bidden tot God en zingen ‘Hoe is uw naam en waar zijt gij te vinden, eeuwige God wij willen U zien…’.
Hoe is zijn Naam?
Mozes wijst ons de weg. Hij voelt zich geroepen om zijn mensen, die in het machtige Egypte als slaven worden behandeld, te leiden naar een nieuwe en betere samenleving (het beloofde land). Het is een innerlijke stem die hem drijft en die zijn oorsprong vindt in het gelaat van de andere, in de medemens die lijdt en roept om bevrijding. Mozes vertrouwt op die drijvende leidende kracht die hem soms te boven gaat en die hij benoemt als JHW, wat betekent: ‘Ik zal er zijn voor U’.

Ook Jezus wijst ons de weg. Hij zegt: “Wie Mij ziet, ziet de Vader”.
Wie Mij ziet hoe ik omga met de zwakke en zieke mens, met de melaatse en de ontuchtige vrouw die uitgestoten wordt, die ziet mijn Vader, als een God van Liefde.
Vandaar dat wij ook zingen ‘Geef ons vandaag een teken van liefde’.

Deze liefdevolle drijvende kracht ervaren wij in zoveel engagement van mensen doorheen de geschiedenis. Het is ongehoord hoe de christelijke dynamiek zijn weg gevonden heeft in de zorg voor armen en zieken, in het onderwijs. Het werkt aanstekelijk hoe broederlijk delen, caritas catholica en Pax Christi, naast andere organisaties, opkomen voor een rechtvaardige samenleving overal ter wereld. Hoe moedig zijn de mensen die zich in gevaarlijke omstandigheden staande houden en zich inzetten voor de vrede.
Ook wij kunnen op onze eigen vierkante meter werken aan ‘eilanden van vrede’.

In Gods Naam…?
Het is echter ook ongehoord hoe nu nog door dictatoriale regimes, zoals in Egypte 3000 jaar geleden, mensen vernederd en verdrukt worden. Het is waanzinnig hoe vandaag de Nobelprijswinnaar voor de Vrede, premier Abiy Ahmed terug oorlog voert in Ethiopië en waarbij de VN extreme brutaliteiten vaststelt bij beide strijdende partijen.

Het is pijnlijk genoeg ook ongehoord hoe religieuze systemen die een God van Liefde en Vrede belijden kunnen ontsporen. Het is onbegrijpelijk hoe hun gezagspositie kan ontaarden in een machtspositie die Gods Naam misbruikt en die leidt tot vernedering en misbruik, waarbij mensen blijvend geschaad zijn en zelfs gedood worden.

In wiens naam is het seksueel misbruik in de kerk gepleegd en verborgen gehouden in zoveel landen?
In wiens naam worden door de fundamentalistische Islam zogenaamd ongelovigen gedood en is er voortdurende dreiging van terreur?
In wiens naam beweren Chassidische Joden dat het land van de Palestijnen hun land is door God beloofd? Door hun nederzettingen drijven zij de Palestijnse bevolking in onvrijheid en armoede.
Jezus zou vandaag heel scherp reageren zoals in Mattheüs 23, 27-32 waar hij de Farizeeërs en Schriftgeleerden verwijt als schijnheiligen en witgekalkte graven, omdat zij vanuit hun religieuze systeem, met macht, aan gewone mensen wetten opleggen die mensonwaardig zijn.

Vrede door dialoog en (h)erkenning.

De assertieve houding van Jezus te aanzien van de religieuze leiders doet denken aan: “Ik ben niet gekomen om op aarde vrede te brengen, maar het zwaard” (Mattheüs 10:34).

Wat kan dit voor ons betekenen?
Jezus mijdt het conflict niet en klaagt ieder gedrag aan dat mensen in hun waardigheid schendt, omdat dit niet de samenleving is die God met ons voorheeft.
Waarachtige kritiek is als een scherpsnijdend zwaard en dit brengt tijdelijke onrust en onvrede met zich mee.
Het is echter niet gemakkelijk om met conflicten om te gaan. Werken aan vrede betekent echter ook conflicten niet toedekken maar in dialoog bespreken.
Belangrijk hierbij is een onderscheid te maken tussen de persoon die een ander onrecht aandoet, en het gedrag zelf. Het gedrag dient veroordeeld te worden, niet de persoon.
Op een respectvolle manier het conflict bespreken, waarbij het onrecht erkend en herkend wordt werkt herstellend voor wie onrecht werd aangedaan. Zo’n gesprek is niet eenvoudig.
Het vraagt van ons ook een mentale voorbereiding. Uit onze bezorgdheid om een ander niet te kwetsen ontwijken we soms de dialoog en houden we het liever bij valse vrede. Dit werkt echter als een ondergrondse kanker en leidt niet tot helende verbondenheid.

Werken aan vrede is een voortdurende opdracht. Dit kunnen we niet alleen. Het vraagt om geloof en vertrouwen in iedere mens. Het vraagt moed om soms de confrontatie aan te gaan  met de andere. Het vraagt ook eerlijkheid om te kijken naar ons eigen aandeel in het veroorzaken van onvrede. Vertrouwen en vergeving zijn de vruchten van de dialoog.
Het geeft ons een grote openheid en bereidheid om elkaar van harte de vrede toe te wensen, door een gemeende omhelzing, “een heilige kus” (1Thess.5 vers 26).

Vrede zij met U. Sjalom aleechem. Salaam alaikoem’.

Jan Verschaeve     4 november 2021


Omslagfoto: Afbeelding van Jindřich Škrla via Pixabay